مشخصات پژوهش


عنوان پژوهش: مطالعة کیفی دلالت های معنایی معماری هورامان تخت از منظر نشانه شناسی

نوع پژوهش: مقاله چاپ‌‌شده

کلیدواژه‌ها: معنا، معماری، نشانه¬شناسی، نظریه¬ی زمینه¬ای، هورامان تخت.

پژوهشگران: یوسف حمه جانی، قادر بایزیدی، جلیل سحابی

چکیده


معنا نیاز بنیادی انسان است و معماری به عنوان يك فرآيند دلالتي، در تلاش است تا با تأکید بر ویژگی¬های ذهنیِ انسان علاوه بر کالبد و فرم ظاهری محیط، به تحقّق این بُعد از نیازهای بنیادی انسان یاری رساند؛ و در¬این¬میان، نشانه¬شناسی رهیافتی است که نگاهش به فراگَرد معناست و به دنبال دلالت‌هاي ضمني و کشف لایه¬های معنایی پدیده¬هاست. هورامان مجموعه¬ای غنی از سکونت¬گاه¬های انسانی است که سهم مهمی از ارزش¬های فرهنگی کشور، از جمله در زمینه¬ی معماری را به خود اختصاص می-دهد. عدم توجه به ابعاد معنایی در توسعه¬ی کالبدی سکونت¬گاه¬ها می¬تواند پیامدهای منفی بسیاری بر جاذبه¬های معماری این مناطق در جهت جذب گردشگر و نهایتا اجتماع¬پذیری و حتی سکونت در آن¬ها داشته¬باشد. از این رو پاسخ به این پرسش که "معانی خاص و دلالت¬های معنایی شکل¬گیری معماری هورامان¬تخت کردستان ایران با توجه به نشانه¬های متنی و از منظر نشانه¬شناسی چیست؟"، ضروری به نظر می¬رسد. هدفِ عمدة این بررسی، کشف و تدوین معانی معماری هورامان و نظام معنایی حاصل از نشانه/بازنمون¬های آن، جهت استفاده در برنامه¬¬های آتی بهسازی و نوسازی است. نظام تفسیر و رویکردِ پژوهش حاضر نشانه-شناسی، و نظام تحلیل آن روش¬شناسی کیفی است و از روش نظریه¬ی زمینه¬ای برای تجزیه و تحلیل اطلاعات و ارائة نظریة نهایی استفاده شده¬¬است. در این راستا، معماری هورامان به مثابه¬ی یک متن، در ذیل پنج نظام¬ِ استقرار، ساخت، فضا و عملکرد، حرکت و دسترسی، و منظر بصورت جزء به جزء مورد بررسی قرار¬ گرفت؛ در این مرحله محقق با حضور در منطقه مورد پژوهش و انجام مصاحبه¬های باز و عمیق نسبت به گردآوری اطلاعات اقدام نموده و عناصر و اجزای بازنمونی این نظام¬ها، تحت 43 مفهوم اولیه شناسایی و کدگذاری باز گردید؛ در مرحلة بعد هر کدام از نشانه/بازنمون¬ها، در ذیلِ هر یک از رمزگان¬های سه¬گانه¬ی اجتماعی، علمی و زیبایی¬شناسی، در چند سطح معنایی و با استفاده از کدگذاری¬های محوری و گزینشی، مورد تفسیر و تعیین موضوع قرار¬ گرفت. نهایتا 11 مقوله¬ی عمده نظیر: انسجام فضایی، خوانایی، حضور¬پذیری فضا و ...، که نشانگر اجتماع¬پذیریِ این معماری است شناسایی و تدوین گردید. سپس در مرحله پایانی، با یکپارچه¬¬کردن، مقایسه، و تعمق پیرامون مقولات به دست¬آمده در مراحل قبلی، یک مقوله¬ی هسته تحت عنوانِ "معماری هورامان پدیده¬ای اجتماع¬پذیر در جهت ارتقای کیفیت حیات جمعی" به عنوان معنای نمادین معماری هورامان تخت کردستان ایران انتخاب گردید.